“Дархан бэр” - ээ хүндэлдэггүй айл өөдөлдөггүй

hi

maxresdefault-1

Гурван хүү дарааллан төрүүлсэн бэр хадам аавын дайтай хүндлэгддэг. Гурван хүү төрүүлснээрээ тэр айлын удмынх нь бүх муу муухай урьд хожид хийж байсан нүгэлийг хааж өгдөг гэж үзэж хадам аавын дайтай хүндэлдэг юм байна. Иймээс цагаан сараар хүртэл ахмад настангууд нь дархан бэрдээ ирж золгодог байсан гэнэ. Одоо л энэ уламжлалыг мэдэхгүй, тоохгүй байгаа болохоос биш бүр дархан бэрээ эс хүндэлвэл өвөг дээдэс хилэгнэж муу байдаг гэнэ шүү. Хормой доороо 3 эр унагаасан Дархан бэр хоймор голлон сууж , хэрэг хэлэлцэх, асуудлыг шийдхэд оролцож болдог , дал барьж идэж , далны хуудас тарааж , нэг үгээр бүрэн дархлагддаг эртний ёс бий. Засаг ноёны дархан бэр хошууныхаа хэргийг хадам аавтайгаа хэлэлцэж байсан түүх бий. 5 хүү төрүүлсэн эмэгтэйг "Лус дархалсан бэр" гэж нэрлэдэг. Өөрөөр хэлбэл эмэгтэй хүн гардаггүй овоонд гарч болдог. Байгаль хүртэл хүлээн зөвшөөрдөг гэсэн үг.

16195249_1872710866344047_8569666475612764752_n

Монголчүүд хэдий үеэс ямар учраас бэрийг дархлах болсон, ямар эрх үүрэгтэй  байсан талаар өөрөөр хэлбэл дархан бэрийн талаар “Нууц товчоо”-нд бичигдсэн байдаг. Монголын "Нууц товчоо"-нд бичигдсэнээр Бөртэ үжин, Сорхогтун хатан нар дөрвөн хүү завсаргүй төрүүлж дархан бэрийн эрх эдэлдэг байжээ.

Төв халхын ёсонд айлд бэр болж очоод гурван хүү завсаргүй төрүүлж овгоо өнөр өтгөн болгосон эмэгтэйг "Дархан бэр" болгон цоллодог, дархан бэр болон хүндлэгддэг байна. Энэ ёс нь мөн л эр хүнийг дээдлэх ёс үзэл санаатай холбоотой ажээ. Учир нь монголчуудын уламжлалд эрэгтэй хүн удмаа залгадаг, эмэгтэй хүний удам тасардаг гэж үздэг тул овог төрлөө өнөр өтгөн болгож, тэр айлын гал голомт удам угсааг залгамжлах хөвгүүд төрүүлж өгсөн эмэгтэйг ийнхүү өргөмжлөн хүндэлдэг байна.

Урианхай ардын элгэн төрлийн ёсонд бэр дархлах томоохон ёслол байдаг. Энэ ёс нь урианхай ард түмний нэгэн онцлог ёс заншил юм. Бэр дархлах ёсонд бэр бэрлэх, бэрээ хүндлэх, цээр тайлах гэсэн хэсгээс тогтдог байжээ.

Дархад   ястаны   ёс   заншил  хамгийн том хүүгийн эхнэр бүюү айлын ууган бэрийг "Дархан бэр" гэж нэрлэдэг байна. Энэ ёс нь том хүүгийн эхнэр тэр айлын бусад бэрүүдэд үлгэр дууриалал болж нөхрийн дүү нар болон тэдний эхнэрийг удирдан зохицуулж байх эрх үүрэгтэй байдаг байна.

Дархадын ёсонд "Дархан бэр" нь хадмууд болон ихэс дээдэс настангуудтай хооллож ундлах,   наргиан  цэнгэлд  бусад  бэрүүдийг төлөөлөн оролцох тэр ч бүү хэл хүний зарим цээр ёсыг зөрчиж болох хэмжээний эрхтэй бөгөөд дархан бэрийн бага зэрэг дутагдлыг хадмууд нь уучилдаг. Энэ нь дархан бэрээ ихээхэн хүндэлдэгийн илрэл юм. Дархан бэр нь дараах эрхээр хангагддаг.  Үүнд:

       Бусад бэрүүдийн дотроос илүү эрх мэдэлтэй, тэр айлын хамгийн хүндтэй хүмүүсийн нэгэнд тооцогддог

       Айлын бэр хүн хойморт гардаггүй. Дархан бэр бол суудал дээгүүр, хойморт ч суух.

       Хадам эцгийндээ дуртай цагтаа зочилж байх

        Хадам талынхандаа дархан бэр маш ихэд хүндлэгддэг.

        Санал бодлоо хадам эцэг эхдээ чөлөөтэй илэрхийлдэг.

        Хадам эцгийнхээ дэргэд сууж хэрэг хэлэлцэхэд оролцох

        Амьдрал    ахуйдаа     гарсан    алдааг хадам аав ээж нь есөн удаа зэмлэл, шийтгэлгүй өнгөрөөдөг байх

Ам дамжсан ярианаас сонсоход Дархан гурван хүү ч, таван хүү төрүүлсэн ч гэдэг бэрийн хөхний сүү эмийн журмаар ардын эмчилгээнд хэрэглэж байсан гэдэг. Дархан бэрийн сүүг нүдэндээ дүсаавал нүд үлайх хараа муудах зэргээс хамгаалдаг хараа сайжруулдаг гэж үздэг байна.

Чухам ямар учраас гурван хүү дарааллан төрүүлсэн бэрийг тийнхүү илүүд үзэж хүндэтгэх болсон нь сонирхолтой юм. Үүний учир нь нүүдлийн иргэншилт монголчуудын хувьд ажиллах хүч түүний дотроос эрэгтэй хүний ялангүяа дайн тулаан эх орноо хамгаалах үйлс зэрэгт гол үүрэг гүйцэтгэдэгт, нөгөө талаар гал голомт эд хөрөнгөө өвлүүлэх, эр хүнийг хүндэтгэн дээдлэхтэй холбоотой болов үү.

М.Шигтгээ

Хаха 0 4 Таалагдсан 0 Гунигтай 1 Нүдний булай 0 Пөөх

Сэтгэгдэл бичих

АНХААР! Сэтгэгдэл хэсэгт ёс бус бичвэр оруулахыг хориглоно. *

НИЙТ СЭТГЭГДЭЛ 25