С.Нарангэрэл бол Ерөнхийлөгчид дэвшихээр зүтгэх донт “ангаахайнуудын” дэргэд бүргэд юм

Энэ намар баавгай их үзэгдэмтгий байна. Дорнод, Хөвсгөл, Сэлэнгэ, Хэнтий, ерөөс хаа сайгүй баавгай довтлоод, ард иргэд болгоомжлон барих, туух, хүлэх, уургалах гээд арга бүхнээ барж байна. Хоол тэжээлгүйдээд тэр юм билээ л дээ. Эх оронд ингэж зэрлэг баавгай хоол хошгүйдэн олноор үзэгдэхтэй зэрэгцэн, Монголын улс төрд ирэх оны сонгуулиар Ерөнхийлөгчийн болохын хүслэнтнүүд одноос олон боллоо.

Лавтайяа хорь, гучаад хүн “Би ч Ерөнхийлөгч болно, би ч болох боломжтой” гэлцэн хорхойтсон баавгайс мэт болон улайрцгааж байна. Угтаан бол улс төрд, дээд эрэмбэ рүү ингэж улайрагсдаас ард түмэн түмэн, олон нийт илүү болгоомжлох ёстойгоо мөн зэрэгцэн ухаарцгааж байгаа нь маш сайн хэрэг. Ард түмэн Ерөнхийлөгч болохын төлөөнөө юу ч хийхээс буцахгүй бологсдыг үнэндээ шоолон тохуурхаж , мушийн инээцгээж байна. Одоо бүр тэргүүн хатагтай хэн байх бол гэж бичицгээж үзэгдэнэ. Тоглоом тоотой нь дээр, цэр бээжинд, бөөр бөгсөнд байх учиртай гээд ёс зүйг сахиулсан олон үг бий л дээ. Өнөөдөр Монголын улс төрд болж байгаа бүх үйл явц, гагцхүү хэн Ерөнхийлөгч болох бол гэдэг дээр бүх өрөг явж байна. Барьцаа, бэхэлгээ, сэдрэл бүгд ингэж өрнөж байна. Хорхойссон баавгай мэт улайрцгааж байгаа нөхдөд санууштай үгийг Дамдины Цогбаатар гишүүн хэлсэн харагдана. “Би Ерөнхийлөгчид жижигдэнэ. Монголын төрийн эрэмбэ, босго том” гэж тэр хэлжээ. Ухаантай хүний үг. 

Үнэндээ бол цэргийн сургууль төдий төгссөн, Ерөнхийлөгч болох донтнуудын дэргэд Дамдины Цогтбаатар бол хамаагүй илүү боловсролтой, хамаагүй илүү соёлтой, хамаагүй ёс зүйтэй сэхээтэн. Оюун санаатай хүн. Д.Цогтбаатар Ерөнхийлөгч болоход жижигдэхгүй. Харин тэр “Би жижигдэнэ” гэдэг үгээрээ мөнөөх донтнуудыг л жижигдэнэ гэдгийг бат нот хэлж байгаа юм аа. Өнөөдөр Ерөнхийлөгч болно хэмээн ёргих тэр олон хүнээс МАН талдаа Г.Занданшатар нь арай боловсролтой, арай цэвэр, АН талдаа Лу.Гантөмөр нь  арай ухаалаг, арай тулхтай харагдаж байгаа юм. Гэвч энэ хоёр маань бусад нөгөөх дуртануудтайгаа нийлээд Монголын улс төрийн сүүлийн он жилүүдэд гаарсан авлига хулгайг зассангүй, илааршуулсангүй энэ хүрч ирсэн нь нууц бус аа. Энэ хоёр хүнээс даваадуулан, цаана нь хэлэхэд ойрмогт хуульч Содовсүрэнгийн Нарангэрэлийг Ерөнхийлөгч байж болох тухай бичсэн үзэгдэнэ. С.Нарангэрэл бол ухамсарт үйл хэрэг бүхнээрээ ёс зүй, ёс зүйн засаглалаар үндэстэн эргэн бэхжих, сэргэн мандахыг сурталдаж, оюун санаагаа чилээж ирсэн хүн. Энэ бол гарцаагүй. Монголын бүх уналт үүнээс эхтэй. С.Нарангэрэл бол бүх цаг үед шударга ёс, хуулийн засаглал, төрийн ариун үйл ажиллагааны мөрдлөгийг сахиж, түүнийг энэ биеэрээ үлгэрлэж ирсэн сэхээтэн. Түүний амьдрал бүхэлдээ цэвэр тунгалаг.

Нэр төр, намтарт нь алив харш ямар ч толбогүй амьдарч ирсэн хүн гэвэл хилс болохгүй ээ. Монгол улс С.Нарангэрэл шиг ёс зүйг дээдлэгч, шударгын илдэч, оюун санааны өндөр нинжин сэтгэл бүхий Ерөнхийлөгчтэй болбол үнэхээр сайн хэрэг билээ. Дорнын улс төрд, төрийн соёлд далан гурван нас  бол идэр нас. Дамдины Дэмбэрэл гэж тодорхой парламентч 75 нас хүртлээ УИХ-д зургаан удаа сууж, нэр төртэй спикер байв. Одоо ч ажиллаж чадахаар эр бие, хичээл зүтгэлийг тэр хүнээс үзэж болдог. Түүний “Ёс зүйт төр” гэж даацтай бүтээл бий.

 Д.Дэмбэрэлийн “Ёс зүйт төр” нь Содовсүрэнгийн Нарангэрэлийн яриад хэлээд байдаг, ёс зүйн тухай сургаал, номлолыг бүхэл сууриар нь багтаасан байдаг. С.Нарангэрэл ч энэ талаар хэдэн боть оюун санааны бүтээлтэй хүн нь дамжиггүй. Далан гурван настай С.Нарангэрэл бол өдгөө Ерөнхийлөгчид дэвшихээр зүтгэх донт “ангаахайнуудын” дэргэд бүргэд юм. Ёс зүйн бүргэд юм. Улс оронд реформ хийх бүргэдийн хүч бүхий онол, практикийн соён гийгүүлэгч, хуулийг бичигч, нэн тодорхой хүн юм. У.Хүрэлсүх түүнд Чингисийн одон өгсөн нь олгосон бүх шагналуудын нь хамгийн оносон нь бөгөөд оргил нь болсон юм. “Л.Түдэвийгээ сонгохгүй яав дээ” гэдэг нэг тийм үндэстний харамсал байдаг байх аа.

Б.ЗОЛБАЯР