“The Diplomat”:Монгол Улсын ашигт малтмалын салбар дахь шударга байдлын төлөөх эрэл хайгуул

 “The Diplomat”-д нийтлэгдсэн “Beneath the Surface: Mongolia’s Quest for Minerals Integrity” гарчигтай нийтлэлийг орчуулан хүргэж байна.

Нэгэн цагт ЗХУ-ын дагуул байсан Монгол Улс төвлөрсөн эдийн засгаас ашигт малтмалын арвин нөөцийг ашиглахад шилжсэн нь гайхалтай зүйл биш юм.  Гурван сая гаруй хүн амтай энэ улсын хувьд эдийн засгийн сэргэлтэд  ашигт малтмалын асар их нөөц ихээхэн түлхэц болж байна. Зэсийн нөөцөөрөө дэлхийд хоёрдугаарт ордог бол газрын ховор элементийн мөн л арвин нөөцтэй. 

Тус улс бичиг үсэг тайлагдалтын түвшин 98 хувиас давсан Монголын боловсролтой боловсон хүчин, улс орноо урагш ахиулахад бэлэн байна. Хятад, Оросын эдийн засгийн хүчирхэг гүрний дунд стратегийн хувьд оршдог Монголын эрдэс баялгийн чухал баялаг нь үндэсний баялаг төдийгүй дэлхийн нийлүүлэлтийн сүлжээний тулгын чулуу юм. Монгол Улс “гуравдагч хөршийн бодлого”-оо стратегийн хувьд дэлхийн өнцөг булан бүрт байгаа ардчилсан улс орнуудтай эвсэх замаар дипломат болон эдийн засгийн харилцаагаа хүчирхэг хөршүүд болох Орос,

Хятадаас халах зорилготой стратегийг хэрэгжүүлж байна. Гэхдээ сүүлийн үеийн авлигын дуулиан нь Монгол Улсын хөгжил дэвшлийг сүүдэрлэж, институциудын итгэл, шударга байдалд заналхийлж байна. Транспэрэнси Интернэшнл байгууллагаас гаргасан авлигын төсөөллийн индексээр Монгол Улс 180 орноос 121-д жагссан нь шинэчлэл зайлшгүй шаардлагатай байгааг харуулж байна.  Тус улс 33 оноо авсан нь Ази, Номхон далайн бүсийн дундаж 45-аас хамаагүй доогуур байгаа бөгөөд  Монгол Улс ашигт малтмалын баялгаас хөгжлийн боломжоо хамгаалахын тулд авлигатай тэмцэх арга хэмжээгээ эрчимжүүлэх зайлшгүй шаардлагатай байгааг харуулж байна.

Жишээ нь, АНУ-ын Хууль зүйн яамнаас Ерөнхий сайд асан Сүхбаатарын Батболдыг уул уурхайн гэрээнээс санхүүгийн нийлмэл сүлжээгээр дамжуулан  олон сая ам.долларыг завшиж, Нью-Йорк  хотод тансаг орон сууц худалдаж авсан гэж буруутгаж байна. Монгол Улс “гуравдагч хөршийн бодлого”-оо бэхжүүлэхийн тулд хийж буй хүчин чармайлт нь зах зээлийг төрөлжүүлэхийн зэрэгцээ тогтвортой байдлыг хадгалах, хөрөнгө оруулалт татах юм. Гэсэн хэдий ч үүнд хүрэхийн тулд авлигатай тэмцэх арга хэмжээ, сайн засаглал тэргүүн эгнээнд үлдэх ёстой.

Эдийн засгийн өсөлтийг дэмжихээс гадна зах зээл дэх итгэлцэл, ил тод байдлыг бэхжүүлэх шаардлагатй.  Эдгээр бүх хүчин чармайлт нь ашигт малтмалын үнэ цэнийн сүлжээн дэх авлигын эрсдэлийг тодорхойлох, бууруулах, байгаль орчин, нийгмийн хамгааллыг сайжруулах, гэрээ хэлцэл, татвар төлөлт, түүхий эдийн худалдаа, компанийн өмчлөлийн ил тод байдлыг нэмэгдүүлэх арга хэмжээг эрчимжүүлж чадна. Монгол Улстай засаглалын тогтолцоогоо бэхжүүлэхийн тулд хамтран ажиллахад жирийн ажиглагч гэхээсээ илүүтэйгээр дэлхийн түншүүд чухал үүрэг гүйцэтгэдэг. Чухал ач холбогдол бүхий уулзвар дээр байгаа Монгол Улс ардчиллын зарчмыг баримтлах үүргээ олон улсын дипломатын нарийн төвөгтэй шаардлага, дотоод чухал шинэчлэлтэй тэнцвэржүүлэх ёстой. Энэ хугацаанд гаргасан шийдвэрүүд нь Монгол Улсын ирээдүйг тодорхойлох төдийгүй асар их, гэхдээ эмзэг байгалийн баялагаас улам бүр хамааралтай дэлхийн эдийн засагт гүйцэтгэх үүргийг тодорхойлох болно.

https://thediplomat.com/2024/05/beneath-the-surface-mongolias-quest-for-minerals-integrity/